Rezonans magnetyczny, czyli badanie MRI, jest jedną z dokładniejszych metod diagnostyki chorób mózgu, rdzenia kręgowego, kręgosłupa oraz części struktur obwodowego układu nerwowego. Samo wykonanie obrazów jest tylko jednym z etapów całej procedury. W praktyce badanie zaczyna się wcześniej – od kwalifikacji pacjenta, ustalenia właściwego obszaru obrazowania oraz przygotowania do znieczulenia.

W neurologii weterynaryjnej najpierw przeprowadza się wywiad oraz badanie neurologiczne, którego celem jest ustalenie neurolokalizacja, czyli określenie, w którym miejscu układu nerwowego najprawdopodobniej znajduje się problem. Inne badanie będzie potrzebne u psa z napadami padaczkowymi, inne przy nagłym niedowładzie kończyn tylnych, a jeszcze inne przy bólu szyi. Na podstawie badania lekarz ustala, czy należy obrazować mózg, określony odcinek rdzenia kręgowego, splot nerwowy czy inną okolicę. MRI wymaga całkowitego bezruchu.

Nawet niewielkie poruszenie głową lub kończyną może powodować artefakty, które utrudniają interpretację obrazów. Dlatego u psów i kotów badanie rezonansem magnetycznym wykonuje się w znieczuleniu ogólnym. Przed badaniem lekarz ocenia stan pacjenta oraz ryzyko anestezjologiczne. Zakres badań dodatkowych wymaganych przed znieczuleniem zależy między innymi od wieku psa, chorób współistniejących i pilności procedury. U części pacjentów wystarczające są badanie kliniczne i podstawowe badania krwi.

U starszych psów lub zwierząt z chorobami serca, układu oddechowego albo innymi obciążeniami mogą być wskazane dodatkowe badania. Przed MRI pies zazwyczaj pozostaje przez określony czas bez jedzenia. Długość głodówki powinna wynikać z zaleceń anestezjologa i być dostosowana do wieku oraz stanu pacjenta. Nie należy samodzielnie odstawiać leków przyjmowanych przewlekle. Dotyczy to szczególnie leków przeciwpadaczkowych – nagłe przerwanie terapii może zwiększyć ryzyko wystąpienia napadów. Przed rozpoczęciem procedury zakładany jest dostęp dożylny.

Umożliwia on podawanie leków anestetycznych, płynów oraz, jeśli będzie potrzebny, środka kontrastowego. Po wprowadzeniu w znieczulenie pies jest intubowany, a jego parametry życiowe są monitorowane. Pacjent zostaje następnie ułożony w odpowiedniej pozycji. W przypadku badania mózgu głowę umieszcza się w dedykowanej cewce, a przy badaniu kręgosłupa ułożenie zależy od obrazowanego odcinka. W zależności od podejrzewanej choroby oraz schorzeń odnalezionych podczas samego badania protokół może zostać rozszerzony. Nie każde badanie wymaga środka kontrastowego.

Decyzję podejmuje lekarz na podstawie wskazania do badania oraz obrazów wykonanych przed kontrastem. Kontrast jest szczególnie pomocny przy podejrzeniu guzów, procesów zapalnych i niektórych zmian naczyniowych. Po zakończeniu obrazowania zwierzę jest wyprowadzane ze znieczulenia. Na tym etapie skupiamy się na dogrzewaniu pacjenta oraz monitoringu parametrów życiowych. Usunięcie rurki intubacyjnej następuje, gdy pacjent odzyska odpowiednie odruchy i jest w stanie bezpiecznie oddychać samodzielnie. Przez kolejne minuty lub godziny pozostaje pod obserwacją.

Bezpośrednio po narkozie pies może być senny, przejściowo mniej skoordynowany lub zdezorientowany. Uzyskane obrazy są dostępne od razu, ale ich pełna interpretacja wymaga analizy wszystkich sekwencji. W przypadkach nagłych lekarz może ocenić najważniejsze zmiany natychmiast, natomiast szczegółowy opis wymaga dokładnego przejrzenia całego badania. Badanie jest dostępne dla Państwa na płycie CD, pełny opis wymaga odczekania kilku dni roboczych, i jest dostarczony w formie mailowej.

Dobre przygotowanie psa do rezonansu magnetycznego dotyczy przede wszystkim bezpiecznego znieczulenia oraz zebrania informacji, które pozwolą prawidłowo zaplanować samo badanie. Ponieważ rezonans magnetyczny wykonywany jest najczęściej w znieczuleniu ogólnym, przed procedurą zwykle zaleca się kilkugodzinną głodówkę. Inaczej przygotowuje się zdrowego dorosłego psa, a inaczej bardzo młode zwierzę, pacjenta z cukrzycą czy psa znajdującego się w ciężkim stanie. Wodę często można podawać dłużej niż pokarm, ale dokładne zasady ustala zespół odpowiedzialny za znieczulenie.

Standardowo zaleca się niepodawanie pokarmu przez okres 8 godzin przed znieczuleniem, ale jeżeli macie Państwo wątpliwości co do długości chętnie ustalimy szczegóły po kontakcie telefonicznym bądź mailowym z pracownią. Leków przyjmowanych przewlekle nie należy odstawiać bez konsultacji. Szczególną uwagę należy zwrócić na leczenie przeciwpadaczkowe. Pominięcie dawki może prowadzić do obniżenia stężenia leku i zwiększenia ryzyka kolejnego napadu. Przed badaniem trzeba poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach oraz suplementach.

Dużą wartość mają wcześniejsze wyniki badań krwi, echo serca, opisy konsultacji neurologicznych, zdjęcia RTG, badania TK lub wcześniejsze MRI, wyniki badania płynu mózgowo-rdzeniowego oraz dokumentacja dotycząca innych chorób. Jeśli pacjent miał już badania obrazowe, najlepiej przekazać nie tylko ich opis, ale również oryginalne obrazy w formacie DICOM. Przy napadach, zaburzeniach równowagi lub nietypowych epizodach bardzo pomocne mogą być nagrania objawów wykonane telefonem.

Przygotowanie kota do rezonansu magnetycznego wygląda podobnie jak przygotowanie psa, jednak u kotów szczególnego znaczenia nabierają stres związany z transportem, choroby współistniejące oraz odpowiednia kwalifikacja do znieczulenia. MRI wymaga bezruchu, dlatego u kota badanie wykonuje się w znieczuleniu ogólnym. Długość głodówki zależy od wieku i stanu klinicznego kota. Dla większości osobników okres 8 godzin jest wystarczający. U bardzo młodych, osłabionych lub metabolicznie chorych zwierząt zbyt długa przerwa w przyjmowaniu pokarmu może być niekorzystna. Wszystkie stosowane leki trzeba zgłosić przed badaniem.

Dotyczy to między innymi preparatów przeciwpadaczkowych, kardiologicznych i hormonalnych. Kot powinien przyjechać w stabilnym transporterze. W przypadku zwierząt bardzo silnie reagujących na podróże można wcześniej omówić z lekarzem sposób ograniczenia stresu. Nie należy jednak samodzielnie podawać leków uspokajających przed planowanym znieczuleniem. Na badanie najlepiej zabrać całą dotychczasową dokumentację, a przy epizodach napadowych lub zaburzeniach chodu również nagrania objawów wykonane w domu.

Informacja o tym, jak szybko rozwijały się objawy, jest dla neurologa często równie istotna jak ich aktualny wygląd. Leków przyjmowanych przewlekle nie należy odstawiać bez konsultacji. Szczególną uwagę należy zwrócić na leczenie przeciwpadaczkowe. Pominięcie dawki może prowadzić do obniżenia stężenia leku i zwiększenia ryzyka kolejnego napadu. Przed badaniem trzeba poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach oraz suplementach.

Czas rezonansu magnetycznego psa lub kota zależy od badanego obszaru, zastosowanego protokołu oraz tego, czy potrzebne są dodatkowe sekwencje i podanie środka kontrastowego. Samo obrazowanie często trwa kilkadziesiąt minut, ale pobyt pacjenta w pracowni jest nieco dłuższy. MRI składa się z wielu sekwencji obrazów. Każda pokazuje tkanki w nieco inny sposób i wymaga osobnej akwizycji danych. Badanie może obejmować obrazy w kilku płaszczyznach, sekwencje T1, T2, FLAIR, sekwencje wrażliwe na krew oraz serię po podaniu kontrastu.

Czas może wzrosnąć, gdy podczas badania zostanie wykryta zmiana wymagająca dokładniejszej oceny, potrzebne są dodatkowe płaszczyzny lub konieczne jest rozszerzenie badanego obszaru. Do całej procedury należy też doliczyć przygotowanie do znieczulenia, ułożenie pacjenta oraz późniejsze wybudzanie. W praktyce procedura zajmuje około 3-4 godziny od wejścia do pracowni, aż do wybudzenia.

Właściciel pozostaje z pacjentem do czasu konsultacji anestezjologicznej, odbywającej się bezpośrednio przed każdym badaniem, następnie telefonicznie prosimy Państwa o odbiór po zakończeniu, gdy Pacjent jest wybudzony i nie wykazuje niepokojących objawów.

Środek kontrastowy w rezonansie magnetycznym nie jest niezbędny w każdym badaniu. W neurologii weterynaryjnej stosuje się go przede wszystkim wtedy, gdy sposób reakcji obrazowanej zmiany ze środkiem kontrastowym zmiany może pomóc w różnicowaniu schorzenia. Najczęściej stosowane środki kontrastowe zawierają gadolin. Po podaniu dożylnym zmieniają właściwości magnetyczne tkanek i pozwalają uwidocznić obszary, w których dochodzi między innymi do zwiększonego unaczynienia albo zaburzenia prawidłowych barier naczyniowych.

Wzmacniać mogą się zarówno zmiany nowotworowe, jak i zapalne, naczyniowe czy niektóre prawidłowe struktury anatomiczne. Kontrast podaje się często przy podejrzeniu zmiany nowotworowej, zapalenia mózgu i opon, zapalenia korzeni nerwowych, procesów infekcyjnych oraz niektórych zmian dotyczących nerwów i tkanek przykręgosłupowych. Wiele chorób można jednak rozpoznać bez kontrastu, dlatego jego użycie zależy od konkretnego przypadku. Środki kontrastowe stosowane w rezonansie magnetycznym są od wielu lat szeroko wykorzystywane zarówno w medycynie człowieka, jak i weterynarii i mają dobry profil bezpieczeństwa.

U zdecydowanej większości pacjentów ich podanie nie powoduje żadnych zauważalnych działań niepożądanych. Reakcje niepożądane po podaniu kontrastu występują rzadko. Sam fakt zastosowania kontrastu nie powinien więc być powodem do obaw właściciela. Jeżeli jest on potrzebny, korzyść diagnostyczna jest zazwyczaj bardzo duża — w wielu przypadkach dopiero badanie po podaniu kontrastu pozwala określić charakter zmiany, jej dokładne granice i aktywność. Nie każdy rezonans wymaga podania gadolinu.

Decyzję podejmuje lekarz na podstawie badanego obszaru, podejrzewanej choroby oraz obrazów uzyskanych w podstawowych sekwencjach MRI. W praktyce kontrast stosuje się wtedy, gdy może dostarczyć istotnych informacji wpływających na rozpoznanie, dalsze leczenie lub planowanie zabiegu.

Rezonans magnetyczny nie wykorzystuje promieniowania rentgenowskiego, jednak silne pole magnetyczne oraz konieczność znieczulenia powodują, że przed badaniem pacjent wymaga kwalifikacji anestezjologicznej. Najważniejszą kwestią jest obecność implantów metalowych lub ciał obcych, których zachowanie w polu magnetycznym może być niebezpieczne albo może powodować znaczne artefakty. Przed MRI należy poinformować lekarza o wszystkich wcześniejszych operacjach oraz zastosowanych implantach. Sama obecność implantu ortopedycznego nie zawsze wyklucza badanie.

Znaczenie ma rodzaj materiału, jego lokalizacja i zgodność z MRI. Wiele implantów stosowanych obecnie nie stanowi przeciwskazania do badania. U części pacjentów większym ograniczeniem jest konieczność zastosowania znieczulenia ogólnego. Ciężka niewydolność krążeniowa, zaburzenia oddychania lub niestabilny jonogram mogą wymagać wcześniejszego ustabilizowania pacjenta albo szczególnego protokołu anestezjologicznego.

W trakcie wywiadu lekarz kwalifikujący pacjenta do znieczulenia szczegółowo zadba o bezpieczeństwo oraz może odmówić wykonania badania w przypadku pacjentów wymagających wcześniejszej dodatkowej diagnostyki lub stabilizacji. W razie wątpliwości co do bezpieczeństwa zaleca się kontakt z pracownią i ustalenie planu postępowania.

MRI i tomografia komputerowa nie są badaniami konkurencyjnymi. Każde wykorzystuje inne zjawiska fizyczne i ma swoje specyficzne obszary, w których daje więcej informacji. Wybór powinien wynikać z pytania klinicznego, a nie z założenia, że jedno z badań jest ogólnie dokładniejsze. MRI bardzo dobrze różnicuje tkanki miękkie. W neurologii jest szczególnie przydatne w ocenie mózgu, rdzenia kręgowego, krążków międzykręgowych i części struktur nerwowych. Pozwala wykrywać między innymi zmiany zapalne, nowotworowe, naczyniowe, obrzęk czy nieprawidłowości w obrębie rdzenia.

TK doskonale przedstawia natomiast struktury kostne. Jest szczególnie przydatna przy urazach czaszki i kręgosłupa, złożonych wadach kostnych oraz planowaniu zabiegów z wykorzystaniem implantów drukowanych 3D. Badanie jest także znacznie szybsze, co ma duże znaczenie przy diagnostyce pacjentów po urazie lub niestabilnych. W neurologii weterynaryjnej MRI zazwyczaj dostarcza więcej informacji niż TK. Przykładowo przy podejrzeniu guza mózgu, zapalenia mózgu, udaru, syringomielii czy choroby krążka międzykręgowego rezonans pozwala znacznie dokładniej ocenić samą tkankę nerwową i stopień jej uszkodzenia.

TK może wykazać część tych zmian, ale jej czułość w ocenie mózgu i rdzenia jest mniejsza. Warto też podkreślić, że TK wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie w przeciwieństwie do badania rezonansem magnetycznym. Nie oznacza to jednak, że TK jest badaniem niebezpiecznym. Dawka promieniowania podczas badania jest kontrolowana i dobierana tak, aby uzyskać potrzebną jakość obrazu przy możliwie małej ekspozycji. Zarówno TK, jak i MRI są powszechnie stosowanymi i bezpiecznymi metodami diagnostycznymi, jeśli badanie jest wykonywane zgodnie ze wskazaniami i odpowiednim protokołem.

W praktyce wybór między nimi zależy przede wszystkim od tego, jakie struktury chcemy ocenić, a nie od obawy o bezpieczeństwo samego badania.

Tak, ponieważ rezonans magnetyczny psa wykonuje się w znieczuleniu ogólnym. Zalecenia głodówki zależą od wieku, stanu zdrowia i rodzaju procedury. Podczas znieczulenia zmniejszają się odruchy chroniące drogi oddechowe. Ograniczenie ilości pokarmu w żołądku zmniejsza ryzyko związane z regurgitacją i aspiracją treści pokarmowej. Jednocześnie nadmiernie długa głodówka nie przynosi dodatkowych korzyści pacjentowi. Szczenięta, psy bardzo małe, zwierzęta chore metabolicznie i pacjenci w ciężkim stanie mogą wymagać indywidualnego postępowania.

Zazwyczaj stosuje się 8 godzinne odstawienie pokarmu, wodę zabieramy 2-3 godziny przed wizytą. W przypadku indywidualnych schorzeń lub obaw prosimy o wcześniejszy kontakt z placówką przed badaniem i ustalenie toku postępowania z naszym aneztesjologiem.

Po zakończeniu MRI przerywane jest podawanie leków podtrzymujących znieczulenie, a pacjent przechodzi do fazy wybudzania. To nadal część znieczulenia i wymaga ciągłego monitoringu. Państwa zwierzak pozostaje pod stałą kontrolą personelu do momentu pełnego wybudzenia. Oceniane są oddychanie, krążenie, stężenie glukozy we krwi, temperatura ciała oraz stopień odzyskiwania świadomości. Rurka intubacyjna jest usuwana po odzyskaniu odpowiednich odruchów, głównie kaszlu. Przejściowa senność, niezborność i dezorientacja mogą pojawiać się po znieczuleniu.

U pacjenta neurologicznego interpretacja jest trudniejsza, ponieważ część zaburzeń może wynikać z pierwotnej choroby. Z tego powodu zwierzę powinno zostać wypisane dopiero wtedy, gdy jego stan pozwala na bezpieczny powrót do domu. Po przyjeździe powinno mieć spokojne, bezpieczne miejsce, a dostęp do schodów i powierzchni, z których mogłoby spaść, warto czasowo ograniczyć aby uniknąć urazów. Pokarm i woda mogą być podawane po dotarciu do domu. Początkowo podajemy małe ilości, obserwując reakcję. Przy braku odruchu kaszlu czy wymiotów po kilku minutach zwierzaka można normalnie nakarmić.

Chodzenie po okręgu u zwierząt może być objawem neurologicznym, ale nie każda sytuacja, w której zwierzę krąży po pomieszczeniu, oznacza chorobę mózgu. Znaczenie ma sposób poruszania się, kierunek krążenia, zachowanie psa oraz obecność innych objawów. Powtarzalne chodzenie w jednym kierunku może występować w chorobach przodomózgowia, czyli struktur obejmujących między innymi półkule mózgowe. Towarzyszyć mogą mu zmiana zachowania, napady padaczkowe, zaburzenia świadomości, zaburzenia równowagi czy widzenia. Przyczyną mogą być procesy nowotworowe, zapalne, naczyniowe, urazy oraz inne choroby mózgu.

Pies z silnym zaburzeniem równowagi również może chodzić po łuku lub w kółko. W takim przypadku często występują dodatkowo przechylenie głowy, oczopląs i przewracanie się. U starszych psów z zespołem dysfunkcji poznawczej może natomiast występować bezcelowe chodzenie, utknięcie w narożnikach czy zmiana rytmu snu. Jeśli chodzenie w kółko pojawiło się nagle lub towarzyszą mu inne nieprawidłowości neurologiczne, badanie neurologiczne pozwala określić lokalizację problemu i zdecydować o dalszej diagnostyce.

Najlepiej w takim przypadku udać się na wizytę do najbliższej placówki weterynaryjnej, i w razie konieczności zdecydować o konsultacji neurologicznej.

Nagła utrata równowagi jest jednym z częstszych powodów konsultacji neurologicznej. Pies może przechylać głowę, przewracać się, chodzić po łuku, mieć oczopląs albo nie być w stanie samodzielnie stać. Taki obraz często wskazuje na schorzenie układu przedsionkowego. Uszkodzenie może znajdować się w uchu wewnętrznym lub nerwie przedsionkowo-ślimakowym jeśli jest to zespół obwodowy – albo w pniu mózgu i móżdżku, co określamy jako centralny zespół przedsionkowy. Rozróżnienie tych dwóch lokalizacji ma zasadnicze znaczenie dla dalszej diagnostyki.

Wśród przyczyn znajdują się między innymi choroby ucha środkowego i wewnętrznego – głównie zapalenie/ infekcja, idiopatyczny zespół przedsionkowy, procesy zapalne, guzy oraz incydenty naczyniowe. W toku badania neurologicznego, na podstawie badania oraz wywiadu podejmujemy decyzję o leczeniu lub dalszej diagnostyce. MRI jest szczególnie przydatne, gdy badanie neurologiczne sugeruje ośrodkową lokalizację objawów, symptomy postępują lub obraz kliniczny jest nietypowy. W takich przypadkach zalecamy konsultacje neurologiczną, i na jej podstawie ustalany jest dalszy plan leczenia/ diagnostyki.

Napad padaczkowy jest objawem chorobowym. U części psów przyczyną jest padaczka idiopatyczna/ pierwotna, czyli wrodzone zaburzenie genetyczne, ale napady mogą również powstawać w przebiegu chorób strukturalnych mózgu oraz zaburzeń metabolicznych lub toksycznych. MRI służy przede wszystkim do poszukiwania zmian strukturalnych. Typowy pacjent z padaczką idiopatyczną ma prawidłowe badanie neurologiczne pomiędzy napadami oraz zachorowuje w charakterystycznym przedziale wieku. Nie jest to jednak reguła pozwalająca ze stuprocentową pewnością wykluczyć chorobę mózgu.

Do obrazowania mózgu częściej kwalifikuje się psa, gdy pierwszy napad pojawia się w nietypowym wieku, badanie neurologiczne między napadami wskazuje na nieprawidłowości, napady mają nietypowy lub postępujący charakter, występują napady gromadne albo stan padaczkowy lub przebieg choroby budzi podejrzenie zmian strukturalnych. MRI może wykryć między innymi zmiany nowotworowe, zapalenie opon mózgowych, następstwa incydentu naczyniowego, wady rozwojowe czy inne zmiany strukturalne.

Prawidłowe MRI jest ważnym elementem diagnostyki, ale rozpoznanie padaczki idiopatycznej/ pierwotnej opiera się na całym obrazie klinicznym oraz wykluczeniu innych możliwych przyczyn. W przypadku napadów padaczkowych w pierwszej kolejności warto umówić się na konsultację neurologiczną, i wraz z lekarzem ustalić dalszy plan postępowania.

Objawy choroby nowotworowej mózgowia u zwierząt zależą bardziej od jego lokalizacji niż od wielkości. Zmiana rozwijająca się w przodomózgowiu może powodować napady padaczkowe i zmianę zachowania, natomiast guz pnia mózgu może prowadzić do zaburzeń równowagi i deficytów nerwów czaszkowych, z prawidłową świadomością i kontaktem Możliwe są napady, bezcelowe krążenie, zmiana zachowania, zaburzenia widzenia, zaburzenia równowagi, osłabienie lub niedowład oraz zaburzenia świadomości.

Rutynowe badania krwi nie służą do wykrywania zmian nowotworowych i mogą być prawidłowe mimo obecności znacznej zmiany wewnątrzczaszkowej. Są natomiast potrzebne do oceny stanu ogólnego oraz wykluczania części chorób metabolicznych mogących naśladować objawy neurologiczne. Rezonans magnetyczny w takim przypadku pozwala określić lokalizację, wielkość, charakter wzrostu i wpływ zmiany na otaczające struktury. Obraz MRI często umożliwia wskazanie najbardziej prawdopodobnej grupy nowotworu, jednak ostateczne rozpoznanie histopatologiczne wymaga badania tkanki.

W wielu przypadkach, szczególnie gdy zmiana jest dobrze zlokalizowana i dostępna chirurgicznie, możliwe jest jej całkowite lub częściowe usunięcie. U odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów leczenie neurochirurgiczne wykonywane w naszej placówce może znacząco poprawić komfort życia, ograniczyć objawy neurologiczne, a w części przypadków zapewnić remisję choroby. Jeżeli leczenie chirurgiczne nie jest możliwe lub nie jest najlepszym rozwiązaniem dla danego pacjenta, nadal możemy wiele zrobić.

Odpowiednio dobrane leczenie paliatywne często pozwala skutecznie ograniczyć objawy oraz utrzymać dobrą jakość życia przez możliwie długi czas.

Zapalenie opon mózgowych ( meningoencephalitis ) może mieć podłoże zakaźne lub immunologiczne. W praktyce neurologicznej istotną grupę stanowią choroby określane zbiorczo jako MUO – meningoencephalitis of unknown origin, czyli zapalenia mózgu i opon o przypuszczalnym podłożu immunologicznym. Obraz kliniczny zależy od miejsca zajęcia ośrodkowego układu nerwowego. Możliwe są napady padaczkowe, zaburzenia świadomości, zmiana zachowania, problemy z równowagą, niedowłady, bolesność okolicy objętej zapaleniem oraz deficyty neurologiczne wynikające z uszkodzenia.

Rezonans magnetyczny może wykazać zmiany sugerujące proces zapalny, jednak sam obraz nie zawsze pozwala jednoznacznie określić jego przyczynę. Niektóre zapalenia mogą przypominać zmiany nowotworowe lub naczyniowe. Dlatego diagnostyka często obejmuje poza obrazowaniem, również analizę płynu mózgowo-rdzeniowego oraz badania w kierunku wybranych chorób zakaźnych. Postępowanie przy zapaleniu o podłożu immunologicznym różni się zasadniczo od terapii infekcji, dlatego próba określenia etiologii ma bezpośrednie znaczenie dla wyboru leczenia.

W przypadku takiej diagnozy podczas konsultacji neurologicznej dobieramy odpowiednio terapię oraz na bierząco oceniamy stan pacjenta. Rokowanie w przypadku zapalenia opon mózgowych u zwierząt zależy przede wszystkim od jego przyczyny, rozległości zmian oraz szybkości rozpoczęcia leczenia. Wiele przypadków można skutecznie leczyć, a przy odpowiednio wcześnie postawionym rozpoznaniu część pacjentów wraca do sprawności i wchodzi w całkowitą remisję objawów. Nawet w cięższych przypadkach nie oznacza to automatycznie złego rokowania.

Właściwie dobrane leczenie przeciwzapalne, przeciwobrzękowe, przeciwpadaczkowe i objawowe może znacząco poprawić komfort życia psa oraz ograniczyć objawy choroby. Kluczowe znaczenie ma możliwie szybka diagnostyka, najczęściej obejmująca rezonans magnetyczny oraz, w wybranych przypadkach, badanie płynu mózgowo-rdzeniowego.

Wodogłowie oznacza patologiczne poszerzenie układu komorowego mózgu związane z zaburzeniem krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego. Samo stwierdzenie szerokich komór w badaniu obrazowym nie zawsze oznacza jednak klinicznie istotne wodogłowie. Wrodzone postacie częściej obserwuje się u niektórych ras miniaturowych i brachycefalicznych, a objawy mogą pojawiać się już u młodych zwierząt. Możliwe są zaburzenia zachowania, napady padaczkowe, zaburzenia widzenia i nieprawidłowy chód. Wodogłowie może być także wtórne do innych procesów zaburzających przepływ płynu mózgowo-rdzeniowego.

Rezonans umożliwia ocenę układu komorowego, miąższu mózgu oraz ewentualnej przyczyny utrudnienia przepływu płynu. Interpretacji nie powinno się opierać wyłącznie na wielkości komór. Znaczenie mają również zmiany otaczającego miąższu i zgodność obrazu z objawami neurologicznymi. Wodogłowie u psa nie zawsze oznacza złe rokowanie. Szczególnie w przypadku wodogłowia wrodzonego, przy odpowiednio dobranym leczeniu, wiele psów może funkcjonować przez dobrym komforcie, a objawy neurologiczne mogą zostać wyraźnie ograniczone.

U części pacjentów wystarczające jest leczenie zachowawcze i regularne kontrole, natomiast w bardziej nasilonych przypadkach można rozważyć leczenie chirurgiczne, którego celem jest odprowadzenie nadmiaru płynu mózgowo-rdzeniowego. Rokowanie zależy przede wszystkim od nasilenia zmian, wieku psa oraz stopnia uszkodzenia tkanki mózgowej przed rozpoczęciem leczenia. Jeżeli wodogłowie zostanie rozpoznane odpowiednio wcześnie, a zmiany nie są zaawansowane, możliwe jest uzyskanie dobrej lub bardzo dobrej jakości życia.

W przypadku wodogłowia nabytego, które może towarzyszyć między innymi guzom, stanom zapalnym lub zaburzeniom odpływu płynu mózgowo-rdzeniowego, rokowanie zależy również od choroby podstawowej. Nawet jeśli całkowite usunięcie przyczyny nie jest możliwe, odpowiednie leczenie często pozwala zmniejszyć ciśnienie wewnątrzczaszkowe, ograniczyć objawy neurologiczne i istotnie poprawić komfort życia psa.

Określenie „malformacja Chiari” jest często używane przez właścicieli psów, choć w medycynie weterynaryjnej właściwszym określeniem jest Chiari-like malformation, czyli malformacja typu Chiari-podobnego. Szczególnie często kojarzona jest z cavalier king charles spanielami, ale zmiany tego typu mogą występować również u innych ras. Problem dotyczy wrodzonego zaburzenia prawidłowej relacji pomiędzy strukturami tylnej jamy czaszki, móżdżkiem i okolicą otworu wielkiego. Zaburzenie przestrzeni i przepływu płynu mózgowo-rdzeniowego może sprzyjać powstawaniu syringomielii, czyli jamistości w obrębie rdzenia kręgowego.

Możliwe są ból szyi, nadwrażliwość na dotyk, niechęć do ruchu oraz charakterystyczne epizody drapania w okolicy szyi przy braku bezpośredniego kontaktu łapy ze skórą. Nie każdy pies z nieprawidłowościami w MRI ma jednak objawy kliniczne. Rezonans jest podstawowym badaniem do oceny struktur mózgowia, połączenia czaszkowo-szyjnego oraz rdzenia kręgowego. Pozwala on określić stadium zaawansowania schorzenia i dobrać odpowiednie leczenie. Rokowanie zależy przede wszystkim od nasilenia objawów neurologicznych, obecności i rozległości syringomielii oraz odpowiedzi na leczenie.

U części psów zmiany anatomiczne są wykrywane przypadkowo w rezonansie magnetycznym i przez całe życie nie powodują istotnych dolegliwości. Przy łagodnych lub umiarkowanych objawach leczenie zachowawcze często pozwala uzyskać dobrą kontrolę bólu i utrzymać dobrą jakość życia przez wiele lat. Choroba ma jednak charakter przewlekły, dlatego u części pacjentów konieczne jest długotrwałe leczenie oraz okresowe modyfikowanie terapii.

Syringomielia to powstawanie w obrębie rdzenia kręgowego jam wypełnionych płynem o charakterze zbliżonym do płynu mózgowo-rdzeniowego. Choroba jest szczególnie znana u cavalier king charles spanieli, ale może występować również u innych ras i w związku z różnymi patologiami. Najczęściej wiąże się z zaburzeniem przepływu płynu mózgowo-rdzeniowego. Jedną z ważnych przyczyn jest Chiari-like malformation, jednak jamy rdzenia mogą powstawać również w przebiegu innych zmian wpływających na prawidłową dynamikę płynu.

Jeżeli dochodzi do rozwoju objawów klinicznych, możliwe są ból szyi, nadwrażliwość na dotyk, wokalizacja, niechęć do aktywności, epizody drapania, skolioza oraz w bardziej zaawansowanych przypadkach zaburzenia neurologiczne kończyn. Syringomielia jest zmianą wewnątrz rdzenia, dlatego MRI jest metodą pozwalającą bezpośrednio ją zobrazować. Badanie umożliwia określenie długości i szerokości jam oraz poszukiwanie choroby odpowiedzialnej za zaburzenie przepływu płynu. Rokowanie zależy przede wszystkim od nasilenia objawów neurologicznych, obecności i rozległości syringomielii oraz odpowiedzi na leczenie.

U części psów zmiany anatomiczne są wykrywane przypadkowo w rezonansie magnetycznym i przez całe życie nie powodują istotnych dolegliwości. Przy łagodnych lub umiarkowanych objawach leczenie zachowawcze często pozwala uzyskać dobrą kontrolę bólu i utrzymać dobrą jakość życia przez wiele lat. Choroba ma jednak charakter przewlekły, dlatego u części pacjentów konieczne jest długotrwałe leczenie oraz okresowe modyfikowanie terapii.

Porażenie nerwu twarzowego może prowadzić do opadania wargi i ucha, asymetrii pyska oraz problemów z mruganiem. Objawy wynikają z uszkodzenia VII nerwu czaszkowego lub struktur, przez które przebiega jego droga. Po stronie uszkodzenia można obserwować brak prawidłowego ruchu powieki, opadanie wargi, mniejszą ruchomość nozdrza i opadanie małżowiny usznej. Brak zdolności mrugania zwiększa ryzyko wysychania i uszkodzenia rogówki. Nerw twarzowy ma długi przebieg od pnia mózgu do mięśni twarzy.

Uszkodzenie może być związane między innymi z chorobą ucha środkowego i wewnętrznego, procesem zapalnym, urazem, guzem lub neuropatią idiopatyczną. Jeśli jednocześnie występuje zaburzenie równowagi, lokalizacja problemu może obejmować także struktury układu przedsionkowego. W takim przypadku najlepiej udać się na wizytę neurologiczną i zaplanować dalszą diagnostykę. Rokowanie w neuropatii nerwu twarzowego u psa zależy przede wszystkim od przyczyny oraz stopnia uszkodzenia nerwu. W przypadkach idiopatycznych, rokowanie jest zazwyczaj dobre pod względem komfortu i jakości życia.

U części psów funkcja nerwu stopniowo wraca w ciągu kilku tygodni lub miesięcy, choć czasami niewielka asymetria pyska może utrzymywać się na stałe. Jeżeli neuropatia jest wtórna do zapalenia ucha środkowego lub wewnętrznego, urazu, stanu zapalnego albo ucisku na nerw, rokowanie zależy od możliwości skutecznego leczenia choroby podstawowej. Po jej opanowaniu możliwa jest częściowa lub nawet pełna regeneracja nerwu, jednak proces ten może być powolny. Najważniejszym praktycznym problemem jest niedomykanie powieki po stronie porażenia, ponieważ może prowadzić do wysychania rogówki i jej owrzodzeń.

Przy odpowiednim zabezpieczeniu oka większość psów funkcjonuje bardzo dobrze nawet wtedy, gdy część deficytu neurologicznego pozostaje trwała.

W neurologii weterynaryjnej określenie to obejmuje przede wszystkim ostre incydenty niedokrwienne oraz krwotoczne dotyczące mózgu. Objawy często pojawiają się nagle i osiągają największe nasilenie w krótkim czasie. Możliwe są nagłe zaburzenia równowagi, przechylenie głowy, osłabienie jednej strony ciała, zaburzenia świadomości, nagłe problemy z widzeniem lub inne asymetryczne deficyty neurologiczne. Nie każdy nagły objaw oznacza jednak udar. Podobny przebieg mogą mieć niektóre choroby przedsionkowe, zapalenia, zatrucia, napady padaczkowe czy ostre choroby rdzenia.

Badanie neurologiczne pozwala określić lokalizację zmiany, ale do ustalenia jej charakteru często potrzebne jest obrazowanie. Rezonans jest najważniejszą metodą obrazowania zmian naczyniowych w mózgu, a odpowiednie sekwencje pomagają ocenić charakter i wiek zmiany oraz odróżnić ją od części innych chorób. Rokowanie po incydencie naczyniowym mózgu u psa jest bardzo zróżnicowane i zależy przede wszystkim od lokalizacji oraz rozległości zmiany, chorób współistniejących i stanu neurologicznego w pierwszych dniach.

Wiele przypadków wygląda początkowo bardzo niepokojąco — pies może nagle stracić równowagę, przewracać się, mieć oczopląs, skręt głowy, niedowład lub zaburzenia świadomości — jednak część pacjentów poprawia się znacznie szybciej, niż sugeruje obraz kliniczny w pierwszej dobie. W przypadku niewielkich udarów niedokrwiennych rokowanie jest często dobre, a pierwszą wyraźną poprawę można obserwować już w ciągu kilku dni. Dalszy powrót funkcji neurologicznych może trwać kilka tygodni.

Mózg posiada pewną zdolność adaptacji i przejmowania funkcji uszkodzonych obszarów, dlatego nawet przy początkowo nasilonych objawach możliwy jest powrót do bardzo dobrej jakości życia. Ostrożniejsze rokowanie dotyczy rozległych zmian, udarów krwotocznych, ciężkich zaburzeń świadomości lub sytuacji, w których udar jest następstwem poważnej choroby podstawowej. Dlatego po potwierdzeniu zmiany w badaniu MRI istotne jest również poszukiwanie jej przyczyny, m.in. chorób układu krążenia, zaburzeń krzepnięcia, nadciśnienia, chorób endokrynologicznych czy nowotworowych.

U wielu pacjentów, szczególnie przy niewielkich zmianach niedokrwiennych, rokowanie jest dobre, a przy odpowiednim leczeniu wspomagającym i rehabilitacji możliwy jest znaczny lub nawet całkowity powrót do sprawności.

Napad padaczkowy jest objawem nieprawidłowej aktywności elektrycznej mózgu, a nie samodzielną chorobą. U kota może przebiegać jako napad uogólniony z utratą świadomości, upadkiem, drgawkami, ślinieniem i mimowolnym oddawaniem moczu lub kału, ale możliwe są również napady ogniskowe/ częściowe. W ich trakcie pojawiają się mniej oczywiste objawy, takie jak drżenie części twarzy, mlaskanie, nagłe bieganie, rozszerzenie źrenic, nietypowa agresja albo krótkotrwały brak kontaktu z otoczeniem. Po napadzie kot może być zdezorientowany, osłabiony, niespokojny, przejściowo niewidzący lub bardzo głodny.

Przyczyną napadów mogą być zaburzenia metaboliczne i toksyczne, między innymi hipoglikemia, choroby wątroby, zaburzenia elektrolitowe lub zatrucia. Napady mogą także wynikać ze zmian strukturalnych w mózgu, takich jak guz, zapalenie, wada rozwojowa, uraz albo incydent naczyniowy. Padaczka idiopatyczna/pierwotna występuje u kotów, jednak przed jej rozpoznaniem należy wykluczyć inne możliwe przyczyny. Diagnostyka rozpoczyna się od zebrania wywiadu, badania klinicznego i neurologicznego oraz wykonania odpowiednich badań krwi.

Bardzo pomocne jest nagranie epizodu telefonem, ponieważ nie każde drżenie, omdlenie czy zaburzenie zachowania jest napadem padaczkowym. Rezonans magnetyczny mózgu jest szczególnie wskazany, gdy pierwszy napad wystąpił u starszego kota, pomiędzy epizodami stwierdzane są nieprawidłowości neurologiczne, napady powtarzają się, występują seriami lub ich charakter budzi podejrzenie choroby mózgu. W wybranych przypadkach po MRI wykonuje się także badanie płynu mózgowo-rdzeniowego i testy w kierunku chorób zakaźnych.

Pojedynczy krótki napad wymaga konsultacji, natomiast napad trwający kilka minut, seria napadów bez pełnego odzyskania świadomości albo utrzymujące się ciężkie zaburzenia neurologiczne są stanami nagłymi, w których warto rozważyć stabilizację szpitalną pacjenta. Rokowanie zależy od przyczyny. U części kotów napady można skutecznie kontrolować leczeniem przeciwpadaczkowym, a wykrycie choroby podstawowej pozwala zastosować terapię ukierunkowaną na jej źródło.

Objawy choroby nowotworowej mózgu u kota zależą przede wszystkim od lokalizacji zmiany, tempa jej wzrostu oraz wpływu na otaczającą tkankę nerwową. Zmiany w obrębie przodomózgowia mogą powodować napady padaczkowe, bezcelowe chodzenie, krążenie w jedną stronę, zaburzenia widzenia oraz zmianę zachowania. Kot może stać się mniej kontaktowy, chować się, wokalizować albo zachowywać się inaczej niż dotychczas. Guzy pnia mózgu i móżdżku mogą prowadzić do utraty równowagi, oczopląsu, przechylenia głowy, niezborności, niedowładów oraz zaburzeń funkcji nerwów czaszkowych. Objawy nie zawsze pojawiają się nagle.

Czasami rozwijają się przez tygodnie lub miesiące, a pierwszym sygnałem jest subtelna zmiana aktywności albo zachowania. U kotów, szczególnie starszych, jednym z częściej rozpoznawanych pierwotnych guzów wewnątrzczaszkowych jest oponiak. Nie jest to jednak jedyny możliwy rodzaj nowotworu, a podobne objawy mogą powodować również chłoniak, glejak, guz przysadki, przerzut oraz choroby zapalne i zakaźne. Badania krwi nie pozwalają bezpośrednio wykryć guza mózgu.

Mogą być prawidłowe mimo obecności znacznej zmiany, ale są ważne dla oceny ogólnego stanu kota, wykluczenia zaburzeń metabolicznych i przygotowania pacjenta do znieczulenia. Podstawowym badaniem obrazowym mózgu jest rezonans magnetyczny. MRI pozwala określić lokalizację, rozmiar i charakter wzrostu zmiany, ocenić obrzęk, ucisk oraz reakcję po podaniu środka kontrastowego. Obraz rezonansu często wskazuje najbardziej prawdopodobny rodzaj guza, jednak ostateczne rozpoznanie może wymagać badania pobranej tkanki.

Możliwości postępowania obejmują leczenie chirurgiczne, radioterapię oraz terapię objawową, między innymi przeciwpadaczkową i przeciwobrzękową. Niektóre oponiaki u kotów są dobrze odgraniczone i mogą zostać usunięte operacyjnie, ale kwalifikacja zależy od ich położenia, rozległości oraz stanu pacjenta. Nawet gdy leczenie przyczynowe nie jest możliwe, odpowiednio dobrana terapia paliatywna może ograniczyć objawy i poprawić komfort życia. Rokowanie zawsze należy ustalać indywidualnie na podstawie badania neurologicznego, obrazu MRI i podejrzewanego rodzaju zmiany.

Utrata równowagi u kota może objawiać się zataczaniem, przewracaniem, chodzeniem po łuku, przechyleniem głowy, oczopląsem albo trudnością z utrzymaniem prawidłowej pozycji ciała. Częstą przyczyną takiego obrazu jest choroba układu przedsionkowego, który odpowiada za orientację głowy i ciała w przestrzeni. Zaburzenie może mieć charakter obwodowy, gdy dotyczy ucha wewnętrznego lub nerwu przedsionkowo-ślimakowego, albo ośrodkowy, jeśli zmiana znajduje się w pniu mózgu lub móżdżku. Rozróżnienie tych dwóch lokalizacji jest bardzo ważne, ponieważ wpływa na zakres diagnostyki, leczenie i rokowanie.

Do przyczyn obwodowych należą między innymi zapalenie ucha środkowego lub wewnętrznego, polipy zapalne, urazy, działanie niektórych leków oraz idiopatyczny zespół przedsionkowy. Zaburzenia ośrodkowe mogą być związane z zapaleniem mózgu, FIP, toksoplazmozą, guzem, incydentem naczyniowym albo niedoborem tiaminy. Niezborność może również wynikać z chorób móżdżku, rdzenia kręgowego, nerwów obwodowych, osłabienia ogólnego lub zaburzeń metabolicznych. Dlatego sama obserwacja sposobu chodzenia nie wystarcza do ustalenia przyczyny.

Podczas badania neurologicznego oceniane są między innymi świadomość, postawa, reakcje posturalne, ruchy oczu i funkcje nerwów czaszkowych. Przy podejrzeniu choroby ucha pomocne mogą być badanie otoskopowe i diagnostyka obrazowa puszek bębenkowych. MRI jest szczególnie wartościowe, gdy objawy wskazują na zmianę ośrodkową, są postępujące, towarzyszą im zaburzenia świadomości, osłabienie kończyn, deficyty posturalne albo inne nieprawidłowości neurologiczne. Nagła utrata równowagi może wyglądać bardzo dramatycznie, ale nie zawsze oznacza nieodwracalną chorobę. Rokowanie zależy od lokalizacji i przyczyny problemu.

Jeżeli kot nie potrafi stać, intensywnie wymiotuje, ma zaburzenia świadomości, doznał urazu lub jego stan szybko się pogarsza, wymaga pilnej oceny lekarskiej.

U starszego kota objawy neurologiczne bywają początkowo subtelne i mogą zostać błędnie uznane za naturalny skutek wieku. Zmiana zachowania, nocna wokalizacja, zaburzenia orientacji, chodzenie bez celu, problemy z korzystaniem z kuwety, osłabienie, niezborność, napady padaczkowe lub nagła utrata równowagi zawsze wymagają jednak oceny lekarskiej. Jedną z możliwych przyczyn zmian zachowania jest zespół zaburzeń poznawczych, ale rozpoznaje się go po wykluczeniu innych chorób.

Podobne symptomy mogą powodować ból, nadczynność tarczycy, nadciśnienie tętnicze, choroby nerek, utrata wzroku lub słuchu, zaburzenia metaboliczne oraz zmiany w obrębie mózgu. U starszych kotów wzrasta znaczenie chorób nowotworowych, w tym oponiaków, chłoniaków i innych guzów wewnątrzczaszkowych. Możliwe są również incydenty naczyniowe, zapalenia mózgu, choroby układu przedsionkowego oraz neuropatie wpływające na sprawność kończyn. Nadciśnienie może prowadzić do nagłej utraty wzroku i objawów neurologicznych, dlatego pomiar ciśnienia jest ważnym elementem badania starszego pacjenta.

Diagnostyka zazwyczaj obejmuje dokładny wywiad, badanie kliniczne i neurologiczne, pomiar ciśnienia, badania krwi i moczu oraz ocenę chorób współistniejących. Nagrania nietypowych epizodów wykonane w domu pomagają ocenić zachowanie, sposób chodzenia i charakter napadów. Jeżeli badanie wskazuje na chorobę mózgu, rezonans magnetyczny pozwala poszukiwać guzów, zmian zapalnych, naczyniowych oraz innych nieprawidłowości strukturalnych. W wybranych przypadkach diagnostykę rozszerza się o badanie płynu mózgowo-rdzeniowego i testy zakaźne.

Wiek sam w sobie nie powinien być jedynym powodem rezygnacji z diagnostyki ani leczenia. Ryzyko znieczulenia ocenia się na podstawie rzeczywistego stanu pacjenta i jego chorób współistniejących. Wiele schorzeń starszych kotów można leczyć lub kontrolować, a szybkie rozpoznanie przyczyny pozwala ograniczyć objawy i dłużej utrzymać dobrą jakość życia.

Rezonans magnetyczny mózgu kota wykonuje się, gdy badanie neurologiczne lub przebieg choroby wskazują na możliwość zmiany wewnątrzczaszkowej. MRI szczegółowo przedstawia tkanki miękkie i pozwala ocenić miąższ mózgu, pień mózgu, móżdżek, układ komorowy, opony oraz część przebiegu nerwów czaszkowych. Badanie może być wskazane między innymi przy napadach padaczkowych, zaburzeniach świadomości i zachowania, krążeniu w jedną stronę, niewyjaśnionej utracie wzroku, zaburzeniach równowagi, oczopląsie, przechyleniu głowy oraz nieprawidłowościach funkcji nerwów czaszkowych.

Rezonans jest szczególnie ważny, gdy objawy postępują, pomiędzy napadami utrzymują się deficyty neurologiczne albo pierwszy napad wystąpił u starszego kota. MRI może uwidocznić guzy, procesy zapalne, zmiany naczyniowe, wady rozwojowe, wodogłowie, obrzęk oraz niektóre następstwa urazu. Nie każdą chorobę neurologiczną można jednak potwierdzić wyłącznie na podstawie obrazowania. Prawidłowy rezonans nie wyklucza zaburzeń metabolicznych, toksycznych ani wszystkich procesów zapalnych.

Dlatego wynik interpretuje się razem z wywiadem, badaniem neurologicznym, badaniami krwi i – jeśli istnieją wskazania – analizą płynu mózgowo-rdzeniowego oraz testami zakaźnymi. MRI wymaga całkowitego bezruchu, dlatego u kota przeprowadza się je w znieczuleniu ogólnym. Przed procedurą pacjent jest kwalifikowany anestezjologicznie, a zakres badań dodatkowych zależy od wieku, stanu ogólnego i chorób współistniejących. Decyzję o wykonaniu rezonansu najlepiej podejmować po konsultacji neurologicznej.

Pozwala ona określić neurolokalizację, wybrać właściwy obszar badania i zaplanować protokół odpowiadający konkretnemu problemowi pacjenta.

Zapalenie mózgu u kota może obejmować również opony mózgowo-rdzeniowe i/lub rdzeń kręgowy. Objawy zależą od lokalizacji oraz rozległości zmian i mogą obejmować napady padaczkowe, zmianę zachowania, zaburzenia świadomości, utratę równowagi, przechylenie głowy, oczopląs, krążenie bezcelowe, problemy ze wzrokiem, niedowłady oraz zaburzenia funkcji nerwów czaszkowych. Możliwe są także gorączka, ból szyi i pogorszenie ogólnego samopoczucia, ale ich brak nie wyklucza zapalenia ośrodkowego układu nerwowego. U kotów szczególnie ważne jest poszukiwanie przyczyn zakaźnych.

Zapalenie może wystąpić między innymi w przebiegu FIP, toksoplazmozy, zakażeń bakteryjnych i grzybiczych oraz szerzenia się infekcji z ucha środkowego lub wewnętrznego. Rzadziej rozpoznawane są procesy zapalne o przypuszczalnym podłożu immunologicznym lub takie, których dokładnej przyczyny nie udaje się potwierdzić. Rozróżnienie infekcji od choroby immunologicznej ma bezpośrednie znaczenie dla leczenia, ponieważ terapia immunosupresyjna zastosowana przy nierozpoznanym zakażeniu może być niebezpieczna. Diagnostyka rozpoczyna się od badania neurologicznego i badań laboratoryjnych.

Rezonans magnetyczny może uwidocznić ogniska zapalne, obrzęk, zmiany oponowe, zapalenie wyściółki komór oraz nieprawidłowe wzmocnienie po podaniu kontrastu. Obraz MRI nie zawsze jest jednak charakterystyczny, a u części kotów z zapaleniem może być prawidłowy. Zmiany zapalne mogą również przypominać guz lub incydent naczyniowy. Dlatego w odpowiednio zakwalifikowanych przypadkach po obrazowaniu wykonuje się badanie płynu mózgowo-rdzeniowego oraz testy dobrane do podejrzewanych chorób zakaźnych.

Leczenie zależy od ustalonej lub najbardziej prawdopodobnej przyczyny i może obejmować terapię przeciwdrobnoustrojową, przeciwzapalną, przeciwobrzękową, przeciwpadaczkową oraz leczenie wspomagające. Rokowanie jest zróżnicowane i zależy od etiologii, rozległości uszkodzeń oraz szybkości rozpoczęcia właściwej terapii. Narastające zaburzenia świadomości, napady gromadne i szybkie pogorszenie stanu kota wymagają pilnej pomocy weterynaryjnej.

Neurologiczna postać zakaźnego zapalenia otrzewnej kotów może zajmować mózg, opony mózgowo-rdzeniowe, układ komorowy oraz rdzeń kręgowy. Objawy zależą od lokalizacji zmian i mogą obejmować niezborność, zaburzenia równowagi, oczopląs, drżenia, napady padaczkowe, zmianę zachowania, osłabienie lub niedowład kończyn oraz zaburzenia funkcji nerwów czaszkowych. U części kotów występują równocześnie objawy ogólne, takie jak gorączka, utrata masy ciała, osłabienie, zmniejszony apetyt, zmiany w obrębie oczu albo płyn w jamach ciała.

Neurologiczny FIP może jednak pojawić się również bez wysięku i bez wszystkich typowych objawów ogólnych, dlatego jego rozpoznanie bywa trudne. W rezonansie magnetycznym można obserwować między innymi nieprawidłowe wzmocnienie wyściółki komór i opon po podaniu kontrastu, poszerzenie układu komorowego, wodogłowie, zmiany okołokomorowe, nieprawidłowości w obrębie pnia mózgu oraz ogniska zapalne w miąższu mózgu lub rdzenia. Rezonans może wskazać lokalizację i rozległość zmian, wesprzeć podejrzenie kliniczne oraz pomóc odróżnić proces zapalny od części chorób nowotworowych, naczyniowych i rozwojowych.

Rozpoznanie opiera się na połączeniu wywiadu, objawów, badania neurologicznego, wyników badań krwi, obrazu MRI oraz odpowiednio dobranych badań dodatkowych. Analiza płynu mózgowo-rdzeniowego może dostarczyć ważnych informacji, ale decyzję o jego pobraniu podejmuje się po ocenie bezpieczeństwa, ponieważ przy podwyższonym ciśnieniu wewnątrzczaszkowym procedura może być przeciwwskazana. Wynik pojedynczego testu, w tym testu na obecność koronawirusa, powinien być interpretowany w kontekście całego obrazu klinicznego. Szybkie rozpoznanie i rozpoczęcie odpowiedniego postępowania mają istotne znaczenie dla rokowania.